پـیـش زمـیـنـه و عـلــل انقــلاب ایـــران

محققان معتقدند در جستجوی ریشه اصلی انقلاب ۱۳۵۷ ایران ، می توان

به کودتای ۲۸ مرداد سال ۱۳۳۲ بازگشت . پس از برکناری رضاشاه

پهلوی توسط متفقین در هنگامه جنگ جهانی دوم ، ایران در بین سالهای

۱۳۲۰ تا ۱۳۳۲ ، طولانی ترین زمان فضای باز سیاسی در تاریخ معاصر را به

خود دید . در این دوره روشنفکران و نه روحانیون ، دست اندرکار بسیج و

سازماندهی توده ها علیه ساختار قدرت بودند و سازمانهای غیر مذهبی -

نخست حزب توده و سپس جبهه ملی به رهبریمحمد مصدق - با موفقیت ،

طبقه متوسط و طبقه کارگر شهری را جذب کردند . در طی این  دوران ،

مصدق به عنوان یک ملی گرای محبوب ، خواستار اصلاح سیاست خارجی

نادرست و خاتمه بخشیدن به اعطای امتیازهای عمده به ابرقدرتهای خارجی

شد . او به یاری تظاهرات های  گسترده طبقه متوسط و همچنین اعتصابات

بزرگ کارگری در بخش صنعت نفت به سازماندهی حزب توده ،

توانست نهضت ملی شدن صنعت نفت ایران را به عنوان اهرم فشاری بر

حکومت ، با موفقیت به پیش ببرد و تحت تأثیر شور و اشتیاق عمومی به

نخست وزیری رسیده و حتی تسلط و اختیار محمدرضا پهلوی شاه جوان

ایران بر ارتش را به خطر افکند . ملی شدن صنعت نفت برای انحصارات نفتی

و دولت بریتانیا ضربه ای جبران ناپذیر بود ، به ویژه که این جنبش ،

می توانست به  نیروی محرکه ای برای مردم دیگر کشورهای منطقه به

منظور کسب حقوق خویش ، تبدیل شود و بدین سان منفعت دیگر ابرقدرت

وقت ، ایالات متحده را نیز به مخاطره افکند . سرانجام بریتانیا  توانست

موافقت آمریکا را برای به راه اندازی یک کودتای نظامی علیه دولت مصدق به

دست آورده و آمریکا به کمک نیروهای هوادار سلطنت در ارتش ایران و با

پشتوانه دستگاه مذهبی ( علما و روحانیون طراز اول و وعاظ و پیروان آنها ) و

برخی از زمینداران و سیاستمداران محافظه کار ، دولت وی را سرنگون

نمود . این رویداد تأثیری به سزا و طولانی مدت بر فضای جامعه به جای

گذاشت و در عصر گرایشهای  گوناگونی چون جمهوری خواهی ،

ملی گرایی ، گرایش به سوسیالیسم و سیاست خارجی بیطرفانه ، سلطنت

پهلوی و ارتش ، در افکار عمومی ، به عنوان سرسپرده ابرقدرتهای غربی ،

سرمایه داری و سازمانهای اطلاعاتی آمریکا و بریتانیا شناسانده شدند . با

وقوع کودتا ، سازمانهای سیاسی چون جبهه ملی و حزب توده سرکوب

شده و اعضای آنها به حبسهای کوتاه و یا بلند مدت و حتی اعدام محکوم

شدند و علاوه بر بریتانیا ، ایالات متحده نیز به عنوان دشمن

جدید امپریالیستی ایران شناخته شد . از سوی دیگر ، سرکوبی نیروهای

سکولار و غیر مذهبی ، راه را برای پیدایش جنبشهای جدید اسلامی هموار

نمود .

 

انــقـــلاب اســــلامـــی ......